هم قصه هم تماشا

فكر كردن به اين كه اگر در زمان فردوسي سينما اختراع شده بود، او چه فيلمي مي ساخت، هميشه موضوع جذابي است. براي به تصوير كشيدن متن هايي كه قصه اي در خود دارند و به تجسم و عينيت نزديك كردن آن ها به شكل هاي مختلف، راه حلي پيدا شده است. نقاشي قهوه خانه اي يكي از راه هايي است كه براي پاسخ دادن به اين نياز به وجود آمده. سال ها پيش، زماني كه مردم وقت بيشتري داشتند و وسايل سرگرمي مثل امروز متعدد و متنوع نبود، دل شان را به اين خوش مي كرد ند تا به قهوه خانه يا مكاني مشابه بروند و در آن جا، نقال همراه با تصويرهاي قصه، نقلي برايشان بگويد. اين ديگر كار مخاطب بود كه با استفاده از نقاشي ها و به ياري نفس گرم نقال و قدرت شعر، تصاوير قصه را در ذهن خود مجسم كند.
قهوه خانه ها در دوره صفويه به تدريج شكل مي گيرند و به مكاني فرهنگي تفريحي تبديل مي شوند و با شكل گيري نقالي، نقاشان شاخص كاشي به تصوير كردن صحنه هاي اين نقل هاي قهوه خانه اي روي مي آورند.

بيشتر نقاشي هاي قهوه خانه اي براساس داستان هاي پهلواني، مذهبي و اسطوره هاي ايراني كشيده مي شده اند و به ميل قهرمان سازي مردم دوران خود پاسخي مناسب مي داده اند. البته نبايد مكان اين نقالي ها را فقط به قهوه خانه ها محدود كرد؛ تكيه ها، حسينيه ها و هر جا كه محل مناسبي براي جمع شدن و حكايت گفتن بود، نقاشي قهوه خانه اي به عنوان ابزار كار نقال كاربرد پيدا مي كرد.
اگر بخواهيم از چهره هاي شاخص اين نوع نقاشي در دوره هاي مختلف نام ببريم، بايد از كساني مثل علي رضا قوللرا آغاسي، فتح الله قوللرا آغاسي، حسين قوللرا  آغاسي، محمد مدبر، احمد خليلي فرد، حسين همداني و حسين تفتي ياد كنيم كه آثارشان حول سه محور روايت هاي حماسي، مذهبي و بزمي مي چرخد. فرهنگ سراي نياوران اخيرا بخشي از نقاشي هاي قهوه خانه اي را همراه با برنامه هايي در اين زمينه به نمايش گذاشته بود. نمونه هايي از آثار به نمايش در آمده در اين نمايشگاه را مي بينيم.