^{لشكر رنگ هاي هانيبال}

هانيبال الخاص، نقاش، سال 1309 از پدر ومادري آشوري در كرمانشاه متولد شده و در طول شش دهه نقاشي و سال ها نفس كشيدن در هواي فرهنگ و ادبيات، پدرخوانده آشوري بسياري از نقاشان به نام امروز بوده است. هانيبال با ادبيات ارتباط نزديكي دارد. جلال آل احمد واسطه آشنايي او با بسياري از چهره هاي ادب معاصر مي شود و بعدها پرتره چند تن از شعراي معاصر را مي كشد. اودر گفت وگويي مي گويد: هيچ وقت از ادبيات دور نيستم و نمي توانم دور باشم. تنها رابطه من با جهان انساني، كتاب است.
هانيبال از بافت نمايش اثرش و حاشيه ها غافل نبوده و گاهي نمايشگاه هاي او بيشتر از يك نمايش خشك و خالي تابلو ها بر ديوار بوده اند. شايد معروف ترين نمايشگاه او نمايشگاهي باشد كه در سال 1355 برپا مي كند. روز افتتاحيه، بازديدكنندگان فقط با يك سري بوم هاي سفيد روي ديوار مواجه مي شوند و به تدريج تا روز پاياني نمايشگاه، نقاش تابلوها را مي كشد.
نگارخانه هما برنامه اي را با عنوان شصت سال نقاشي ترتيب داده كه شامل بزرگداشت، نمايش آثار و فيلم هاي ساخته شده از اين هنرمند 75 ساله مي شود. ابتدا با هم مروري مي كنيم بر مختصري از سوابق هنري و شغلي هانيبال و بعد نقاشي هايش را مي بينيم.
* ليسانس و فوق ليسانس هنرهاي تجسمي از انستيتوي هنر شيكاگو‎/ تاسيس گالري گيل گمش، اولين گالري هنر مدرن در تهران‎/ استاد دپارتمان هنرهاي تجسمي كالج مونتسلو‎/ رييس بخش قسمت هنرهاي تجسمي كالج مونتسلو، آلتون  ايلي نوي‎/ نقد هنري در روزنامه كيهان (دهه پنجاه)/ استاد دانشكده هنرهاي زيبا دانشگاه تهران‎/ تدريس خصوصي هنر و مكتب شناسي هنر در تهران و دانشگاه بركلي و دانشگاه يوسي ال اي كاليفرنيا‎/ برگزاري بيش از 100 نمايشگاه انفرادي و شركت در بيش از 200 نمايشگاه گروهي و

 هم قصه هم تماشا

فكر كردن به اين كه اگر در زمان فردوسي سينما اختراع شده بود، او چه فيلمي مي ساخت، هميشه موضوع جذابي است. براي به تصوير كشيدن متن هايي كه قصه اي در خود دارند و به تجسم و عينيت نزديك كردن آن ها به شكل هاي مختلف، راه حلي پيدا شده است. نقاشي قهوه خانه اي يكي از راه هايي است كه براي پاسخ دادن به اين نياز به وجود آمده. سال ها پيش، زماني كه مردم وقت بيشتري داشتند و وسايل سرگرمي مثل امروز متعدد و متنوع نبود، دل شان را به اين خوش مي كرد ند تا به قهوه خانه يا مكاني مشابه بروند و در آن جا، نقال همراه با تصويرهاي قصه، نقلي برايشان بگويد. اين ديگر كار مخاطب بود كه با استفاده از نقاشي ها و به ياري نفس گرم نقال و قدرت شعر، تصاوير قصه را در ذهن خود مجسم كند.
قهوه خانه ها در دوره صفويه به تدريج شكل مي گيرند و به مكاني فرهنگي تفريحي تبديل مي شوند و با شكل گيري نقالي، نقاشان شاخص كاشي به تصوير كردن صحنه هاي اين نقل هاي قهوه خانه اي روي مي آورند.

بيشتر نقاشي هاي قهوه خانه اي براساس داستان هاي پهلواني، مذهبي و اسطوره هاي ايراني كشيده مي شده اند و به ميل قهرمان سازي مردم دوران خود پاسخي مناسب مي داده اند. البته نبايد مكان اين نقالي ها را فقط به قهوه خانه ها محدود كرد؛ تكيه ها، حسينيه ها و هر جا كه محل مناسبي براي جمع شدن و حكايت گفتن بود، نقاشي قهوه خانه اي به عنوان ابزار كار نقال كاربرد پيدا مي كرد.
اگر بخواهيم از چهره هاي شاخص اين نوع نقاشي در دوره هاي مختلف نام ببريم، بايد از كساني مثل علي رضا قوللرا آغاسي، فتح الله قوللرا آغاسي، حسين قوللرا  آغاسي، محمد مدبر، احمد خليلي فرد، حسين همداني و حسين تفتي ياد كنيم كه آثارشان حول سه محور روايت هاي حماسي، مذهبي و بزمي مي چرخد. فرهنگ سراي نياوران اخيرا بخشي از نقاشي هاي قهوه خانه اي را همراه با برنامه هايي در اين زمينه به نمايش گذاشته بود. نمونه هايي از آثار به نمايش در آمده در اين نمايشگاه را مي بينيم.

فرشيد مثقالي براي كودكان ديروز نام آشنايي است. تصويرگري هاي او، خاطرات خواندن و ديدن در سال هاي كودكي را براي خيلي ها زنده نگه داشته است؛ ماهي سياه كوچولو ، پسرك چشم آبي ، مارمولك اتاق من ، عمو نوروز و جمشيد شاه از كتاب هايي هستند كه تصاويرشان كار فرشيد مثقالي است. البته شهرت مثقالي به ايران محدود نمي شود. او در سال 47 و در 25 سالگي برنده جايزه اول دوسالانه بولونيا شد و بعدها در سال 53 به خاطر مجموعه تصويرگري هايش براي كتاب هاي كودكان، جايزه هانس كريستين اندرسن را از آن خود كرد. جايزه اي كه در عرصه ادبيات و كتاب هاي كودكان به قدر نوبل ارزش دارد و معتبرترين جايزه جهاني در زمينه تصويرگري كتاب هاي كودكان است؛ و تازه به جز اين ها فرشيد مثقالي موفق شده است 10 جايزه معتبر جهاني ديگر را نيز در زمينه گرافيك، انيميشن و تصويرگري كتاب كودك به دست آورد. او از هنرمنداني است كه پا به پاي ديجيتالي شدن ابزار كار هنري پيش رفته و طراح و تهيه كننده چند مولتي مديا (چند رسانه اي) هم هست.
چند وقت پيش، نگارخانه گلستان مجموعه اي از پاپيه ماشه ها يا مجسمه هاي كاغذي مثقالي را به نمايش گذاشته بود؛ نمونه هايي ديدني از حجم سازي با خمير كاغذ كه بخش ديگري از توانايي هاي اين هنرمند خلاق را پيش چشم بيننده مي گذاشت.
پيش از اين كه نمونه اي از آثار به نمايش درآمده مثقالي را ببينيم، اين را هم بگوييم كه وي متولد سال 1322 در اصفهان است؛ او در سال 1339 ديپلم گرفته و در رشته نقاشي دانشگاه تهران قبول شده است. مثقالي سال هايي را هم در پاريس، كاليفرنيا و سان فرانسيسكو به سربرده و به نقاشي، مجسمه سازي، توليد مولتي مديا و ساخت فضاهاي ويرچوال رياليتي(واقعيت مجازي) مشغول بوده است.